Fobia społeczna - leczenie według modela Clarka

Fobia społeczna – czym jest ?

Fobia społeczna, znana również jako społeczne zaburzenie lękowe (SAD - Social Anxiety Disorder), to rodzaj zaburzenia psychicznego, które charakteryzuje się silnym i nieuzasadnionym lękiem przed sytuacjami społecznymi. Osoby z fobią społeczną obawiają się oceny innych ludzi oraz obawiają się, że ich zachowanie może być źródłem krytyki lub ośmieszenia.

 
 
Objawy fobii społecznej

Oto kilka kluczowych cech fobii społecznej:

• Lęk społeczny. Głównym objawem jest intensywny lęk przed sytuacjami społecznymi, w których osoba może być obserwowana, oceniana lub skonfrontowana z potencjalnymi sytuacjami krytyki.
• Unikanie sytuacji społecznych. Osoby z fobią społeczną często starają się unikać sytuacji, które wywołują lęk. Mogą unikać spotkań towarzyskich, rozmów z nieznajomymi, wykonywania publicznych wystąpień czy uczestniczenia w spotkaniach biznesowych.
• Silne poczucie wstydu i lęku przed oceną. Osoby z fobią społeczną często przeżywają intensywny lęk przed oceną innych ludzi. Boją się popełnienia błędu, bycia nieakceptowanym lub ośmieszenia.
• Fizyczne objawy. Doświadczanie fizycznych objawów lękowych, takich jak przyspieszone bicie serca, poty, drżenie, zaczerwienienie twarzy, problemy z oddychaniem, gdy są w sytuacjach społecznych.
• Wysoka podatność na krytykę. Osoby z fobią społeczną są zazwyczaj bardziej podatne na krytykę i trudniej radzą sobie ze zdarzeniami społecznymi.

Model Clarka w leczeniu fobii społecznej

Model fobii społecznej według Richarda G. Heima i Wendy M. Smith Clarka jest jednym z modeli teoretycznych, które próbują wyjaśnić powstawanie i utrzymanie fobii społecznej. Clark wraz z Smith zaproponowali ten model w 1991 roku, a jego kluczowe elementy obejmują dwa procesy: negatywną ocenę społeczną i lęk społeczny antycypacyjny.

Elementy modelu fobii społecznej według Clarka

Centralnym punktem modelu jest przekonanie jednostki, że inni ludzie oceniają ją negatywnie. Jednostki z fobią społeczną są przekonane, że inni obserwują je krytycznie, oceniają ich negatywnie i zwracają uwagę na ewentualne błędy lub nietypowe zachowania.

Lęk antycypacyjny

Koncepcja lęku społecznego antycypacyjnego zakłada, że osoby z fobią społeczną doświadczają lęku przed sytuacjami społecznymi już przed ich wystąpieniem. Jest to rodzaj lęku antycypacyjnego, który towarzyszy myślom o przyszłych interakcjach społecznych.

Strategie radzenia

Model zakłada, że jednostki z fobią społeczną stosują mechanizmy obronne w celu zminimalizowania lęku społecznego. Mogą to być różnego rodzaju strategie, takie jak unikanie sytuacji społecznych, unikanie kontaktu wzrokowego, minimalizowanie mówienia czy unikanie sytuacji, w których mogliby się znaleźć w centrum uwagi.

Brak kontroli nad myślami społecznymi

Osoby z fobią społeczną mogą odczuwać trudności w kontroli myśli społecznych. Mogą skupiać się na negatywnych aspektach siebie, antycypując potencjalne reakcje innych, co zwiększa ich lęk społeczny.

Zachowania podtrzymujące fobię społeczną

Clark i Smith zwracają uwagę na to, że pewne zachowania jednostki z fobią społeczną, takie jak unikanie, mogą utrwalać i pogłębiać fobię społeczną, tworząc pewnego rodzaju błędne koło.

Terapia poznawczo-behawioralna według modelu Clarka

Terapia poznawczo-behawioralna bazująca na modelu Clarka skupia się na zmianie negatywnych przekonań społecznych, redukcji lęku antycypacyjnego oraz rozwijaniu umiejętności społecznych. Terapia poznawczo-behawioralna jest często stosowana w leczeniu fobii społecznej, a jednym z celów jest zmiana negatywnych przekonań na bardziej realistyczne oraz praktykowanie konkretnych umiejętności społecznych.

Terapia poznawczo-behawioralna w leczenia fobii społecznej

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT - Cognitive-Behavioral Therapy) jest jednym z najskuteczniejszych podejść do leczenia fobii społecznej. Ta forma terapii skupia się zarówno na myślach (pochodzących z obszaru kognitywnego) jak i zachowaniach (z obszaru behawioralnego). Poniżej przedstawione są główne elementy terapii poznawczo-behawioralnej w kontekście fobii społecznej:

Rozwijanie realistycznych przekonań.

Pacjent pracuje nad zmianą irracjonalnych i negatywnych przekonań na bardziej realistyczne, pomocne i pozytywne myśli. Pomaga to w redukcji lęku społecznego i poprawie poczucia własnej wartości.

Trening umiejętności społecznych.

Pacjent uczestniczy w treningu umiejętności społecznych, co obejmuje praktykę wykonywania konkretnych działań w ramach sytuacji społecznych. Celem jest poprawa zdolności radzenia sobie w interakcjach społecznych.

Stopniowe narażanie (ekspozycja).

Technika ekspozycji polega na stopniowym narażaniu pacjenta na sytuacje społeczne, które wywołują lęk. Proces ten ma na celu zmniejszenie wrażliwości na bodźce społeczne i pomaga pacjentowi zbudować tolerancję na lęk.

Techniki relaksacyjne.

Wprowadzenie technik relaksacyjnych, takich jak głębokie oddychanie czy relaksacja mięśni, pomaga w redukcji napięcia i stresu związanego z sytuacjami społecznymi.

Uczenie się pozytywnych strategii radzenia sobie.

Terapeuta wspiera pacjenta w rozwijaniu pozytywnych strategii radzenia sobie z lękiem społecznym. To mogą być m.in. umiejętność pozytywnego autoprezentacji czy skuteczna komunikacja.

Zadania domowe.

Pacjent otrzymuje zadania do wykonania w domu, które pomagają w praktycznym zastosowaniu nowo nabytych umiejętności w codziennych sytuacjach.

Terapia poznawcza.

Terapeuta pracuje nad identyfikacją i zmianą myśli automatycznych oraz przekonań, które podtrzymują lęk społeczny. Celem jest eliminacja myślowych pułapek i zastąpienie ich bardziej adaptacyjnymi myślami.

Terapia poznawczo-behawioralna przy fobii społecznej jest  skoncentrowana na celach, krótkoterminowa i skuteczna. Pacjenci są zachęcani do aktywnego uczestnictwa w sesjach terapeutycznych oraz do stosowania nabytych umiejętności w życiu codziennym. Współpraca z doświadczonym terapeutą jest kluczowa w procesie leczenia fobii społecznej przy użyciu terapii poznawczo-behawioralnej.